قلم و آینه

داستایفسکی و بزرگیش بر کسی پوشیده نیست. کسی که گاهی با رسولان و آثارش با وحی مقایسه شده است. در نقد و بررسی این رمان نیز کم ننوشته اند. پیرامون برادران کارامازوف آنقدر نوشته اند که نوبت به این قلم نمیرسد. از زوایای مختلف فلسفی، روانشناختی و حتی هستی شناسانه و سیاسی. آمیختگی جنبه های مختلف زیست انسانی در این رمان حقیقتا شگفت انگیزاست. اما برای منِ حقوق خوانده بخش حقوقی این داستان جلوه ای دیگر داشت و میخواهم کمی پیرامون آن بنویسم.جزء پایانی این کتاب ناتمام کاملا در دادگاه میگذرد. مبارزه سخنورانه دادستان و وکیلی که بر سر گناهکار بودن یا بیگناه بودن دمیتری کارامازوف بحث میکنند و نفر به نفر شاهدان را به جایگاه شهادت دعوت میکنند تا سخنشان را اثبات کنند. سخنرانی روانشناسانه دادستان برای اثبات گناهکار بودن دمیتری _متهم به قتل پدر _ و خطابه تاثیرگذار وکیل (فتیوکویچ) در جهت اثبات بیگناهی او. انصافا اگر حقیقت ماجرا را ندانید هرکدامش را بخوانید اقناع کننده است. اما در کنار این زیباییهای داستانی و روایی چند نکته حقوقی برایم جالب بود که در اینجا بر میشمارم:u2066♦️u2069علنی بودن رسیدگی در این پرونده مشهور روسی قابل توجه است. روز جلسه همه از سراسر روسیه به دادگاه هجوم میآورند تا شاهد آن باشند. چیزی که هنوز در نظام_قضایی ما نهادینه نشده است. علنی بودن دادگاه که یکی از ابزارهای نظارتی و در نتیجه عدالت قضایی است، در بسیاری از دادگاههای ما محترم شمره نمیشود و هرچند قانون بر آن تصریح دارد، قضات دادگاهها عملا چنین اجازه ای نمیدهند. البته باید گفت که در غالب پرونده های مهم این امکان تا حدودی وجود دارد.u2066♦️ قلم و آینه...

چندی پیش جوانی در آذبایجان شرقی بر اثر تازیانه آن هم به دلیل شرابخواری جان داد یا دستکم چنین شایع شد که به واسطه این تازیانه جان داده است هرچند مقامات قضایی به شدت انکار کردند و دلیل مرگ را چیز دیگری عنوان کردند. به همین دلیل یاد دادگاهی افتادم با همین موضوع که قاضی به موکلم گفت: راستش را بگو! این شرابها برای خودته؟ و موکلم گفت: نه حاجاقا 20سال پیش خوردم ولی بعدش توبه کردم. قاضی هم با تندی گفت حالا که دروغ میگی میگم علاوه بر مجازات نگهداری مشروبات شلاق 20سال پیش را هم بهت بزنند. بحثم با قاضی بالا گرفت. برگشت و گفت: جناب وکیل نکند میخواهی بگویی حد هم مشمول مرور زمان میشه و بعد از 20 سال قابل اعمال نیست. گفتم: نظر من را بخواهید اصلا به چنین حدی باور ندارم در قرآن هیچ سخنی از حد شرابخواری نیامده است، یعنی اساسا در قرآن مجازاتی برای شرب خمر نداریم. بگذریم از اینکه آن جلسه و آن پرونده چه شد ولی این مرگ بهانه ای شد که در این رابطه بنویسم:در روزگاری هستیم که مجازاتهای بدنی به طور کل در حال طرد شدن اند. باز بحث قصاص که پیش می آید سخن بر نفی و رد آن هنوز قابل تامل است اما در مورد مجازاتهایی مانند شلاق آن هم به اتهاماتی این چنین مانند شرب خمر به نظر باید بازنگری کرد. این سخن البته مخالفین بسیاری دارد. چه از سوی مذهبیون و سنتیها که این امر را مخالف دین اسلام میدانند و چه غیرمذهبی هایی که این سخن مرا از مقوله بزک کردن دین و تزکیه اسلام از خشونت می انگارند. البته خوانش و مدعایم هیچکدام از این دو نیست. به عنوان وکیل و حقوقدانی که بر آتش قرآن پژوهی نیز دستی دارد، سخنم مبتنی بر قرآن است. در قرآن هرچند طی چند مرحله قلم و آینه...

برخی افراد که تحت عنوان اراذل و اوباش در محلههای مختلف شهر محله را قرق میکنند یا مزاحم مردم و نوامیس مردم میشوند یا اقدام به زورگیری میکنند، قطعا مجرماند و طبعا باید دستگیر شوند و به سزای عملشان برسند. اما این رفتاری که از سوی نیروی انتظامی به این شکل صورت میگیرد یعنی گرداندن این افراد در سطح شهر به قصد شناساندن آنها امری است که در قوانین ما هیچ اشارهای بدان نشده است. البته بسیاری نیز به این رویه نقد دارند و این رویه را نه تنها خلاف قانون بلکه خلاف کرامت انسانی و در تعارض با قواعد حقوق بشری میپندارند. در اینکه این رفتارها مخالف اصول حقوق بشری است تردیدی نیست. همچنین اگر از دین خوانشی انسانی داشته باشیم، نمیتوان این رویکرد را تایید کرد چرا که دستکم مطابق قرآن کرامت انسانی امری پذیرفته شده و بدیهی است.البته برخی متشرعه نیز چنین پاسخ میدهند که در شرع و متون فقهی مجازاتی تحت عنوان «تشهیر» یا مشهورکردن افراد مجرم وجود دارد و این رویه متاثر از آن امر شرعی است.صرفنظر از اینکه نظر این قلم در این رابطه چیست، یک جرمشناس یا کیفرشناس خصوصا در عرصه عمل بایستی کارکردگرا باشد. یعنی باید فراتر از سپهر متون فقهی و سنت پرواز کند و از منظری عملگرایانه به این بیاندیشد که هدف از این کیفر چیست؟ و سوال مهمتر آنکه اجرای این نوع کیفرها به این هدف و نتیجه خواهد رسید یا خیر؟تا کنون پژوهشی میدانی و آماری در این رابطه صورت نگرفته یا دستکم نگارنده با تحقیق جامعی در این خصوص برخورد نکرده است. به نظر میرسد اولین قدم در تحلیل این نوع رفتارها آن است که ببینیم آیا وا قلم و آینه...